Wat is de transparantieplicht voor AI?
De transparantieplicht voor AI staat in artikel 50 van de AI Act, Verordening (EU) 2024/1689. Sinds 2 augustus 2026 moet iemand die met een AI-systeem communiceert dat weten. Beantwoordt een AI agent klantvragen via chat, WhatsApp of telefoon, dan geldt die regel.
Artikel 50 bevat vier plichten:
- Artikel 50(1): AI-systemen die rechtstreeks met mensen communiceren, maken bekend dat het om AI gaat, tenzij dat al duidelijk is.
- Artikel 50(2): systemen die synthetische audio, beelden, video of tekst maken, markeren die output machineleesbaar als AI-gegenereerd.
- Artikel 50(3): wie emotieherkenning of biometrische categorisering inzet, informeert de mensen die eraan worden blootgesteld.
- Artikel 50(4): wie deepfakes maakt of AI-tekst publiceert om het publiek te informeren over zaken van algemeen belang, maakt dat kenbaar.
Volgens artikel 50(5) geef je die informatie duidelijk, toegankelijk en uiterlijk bij het eerste contact. Dit artikel volgt de tekst van de AI Act, de richtlijnen van de Europese Commissie van 20 juli 2026 en haar vragen en antwoorden over artikel 50 (peildatum november 2026). Het is algemene informatie; leg je eigen situatie voor aan een jurist. De hele wet staat in de uitleg van de EU AI Act.
Wie moet wat doen: aanbieder of gebruiksverantwoordelijke?
De AI Act verdeelt de plichten over twee rollen. De aanbieder ontwikkelt een AI-systeem, of laat het ontwikkelen, en brengt het onder eigen naam op de markt of in gebruik. De gebruiksverantwoordelijke is de organisatie die het systeem beroepsmatig inzet.
Koop je een klantenservicetool met AI van een softwareleverancier, dan is die leverancier de aanbieder en ben jij de gebruiksverantwoordelijke. Laat je een eigen AI agent bouwen en zet je die onder je eigen naam in, dan kun je volgens de definitie in artikel 3 zelf als aanbieder gelden.
| Plicht | Artikel | Wie | Wat je concreet doet |
|---|---|---|---|
| Melden dat iemand met AI communiceert | 50(1) | Aanbieder | Het systeem zo bouwen dat het zich bij het eerste contact als AI bekendmaakt |
| AI-output machineleesbaar markeren | 50(2) | Aanbieder | Watermerk of metadata in gegenereerde beelden, audio, video en tekst |
| Emotieherkenning of biometrische categorisering melden | 50(3) | Gebruiksverantwoordelijke | Mensen informeren dat zo'n systeem actief is |
| Deepfakes kenbaar maken | 50(4) | Gebruiksverantwoordelijke | Een zichtbare of hoorbare melding bij het beeld, de video of de audio |
| AI-tekst over zaken van algemeen belang kenbaar maken | 50(4) | Gebruiksverantwoordelijke | Melden dat de tekst met AI is gemaakt, tenzij een mens hem inhoudelijk heeft gecontroleerd en iemand de redactionele verantwoordelijkheid draagt |
Je klant ziet jouw bedrijfsnaam in de chat, dus controleer bij elke tool zelf of de AI-melding aan staat.
Wanneer hoef je AI niet te melden?
Je hoeft AI niet te melden als het voor een redelijk geïnformeerde, oplettende en omzichtige gebruiker duidelijk is dat hij met AI te maken heeft. Volgens de Commissie moet je die uitzondering beperkt uitleggen. Een robot-icoontje in de chatkop is dus een riskante basis.
De plicht geldt volgens de Commissie bij een echte wisselwerking in twee richtingen, waarbij een mens rechtstreeks met de AI communiceert. Een automatische ontvangstbevestiging van je contactformulier valt erbuiten. Een AI agent die vragen beantwoordt via chat, WhatsApp of telefoon valt erbinnen. Een spraakagent met een natuurlijke stem herkent een beller vaak niet als AI, dus daar meld je het altijd.
Hoe meld je AI in je klantenservice?
Een goede melding is kort, staat in het eerste bericht en vertelt de klant hoe hij een medewerker bereikt. Dat laatste vraagt artikel 50 niet, het volgt uit het standpunt van de Nederlandse toezichthouders hieronder. Neem de zinnen over en pas ze aan; de Engelse versie is voor anderstalige klanten.
Chat op je website
Telefoon en spraakagent
Bij telefoon hoort de melding in de openingszin, vóór de eerste vraag, ook bij uitgaande gesprekken. Meer over spraakagents lees je in het artikel over een AI agent als telefonist.
Moet een klant altijd een mens kunnen bereiken?
Artikel 50 verplicht geen menselijk contact. De Autoriteit Consument & Markt (ACM) en de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) vinden wel dat het erbij hoort. In hun gezamenlijke opinie van 2 oktober 2025 vragen ze organisaties met een AI-chatbot in de klantenservice om:
- naast de chatbot een mogelijkheid voor menselijk contact te bieden
- regie te houden over de informatie die de chatbot geeft
- gebruikers te laten weten dat ze met een AI-systeem communiceren
Op 14 april 2026 vroegen ACM en AP input voor een leidraad over chatbots bij klantenservice. Ze verwachtten de definitieve leidraad in het najaar van 2026 vast te stellen. Kijk op acm.nl of die inmiddels is verschenen.
Bouw daarom een overdracht naar een medewerker in, met de chatgeschiedenis erbij, zodat de klant zijn vraag niet opnieuw hoeft te typen. Buiten kantooruren zegt de agent wanneer een mens reageert. Hoe je zo'n agent opzet, lees je in het artikel over een AI agent voor klantenservice.
Wat geldt voor AI-beelden, deepfakes en AI-teksten?
Markering is een plicht van de aanbieder. Generators van beeld, audio, video en tekst markeren hun output machineleesbaar, bijvoorbeeld met een watermerk of metadata. Systemen die vóór 2 augustus 2026 op de markt waren, moeten daar volgens de Commissie vanaf 2 december 2026 aan voldoen. Op 10 juni 2026 publiceerde de Commissie een praktijkcode voor het markeren en labelen van AI-content, die vrijwillig te ondertekenen is.
Deepfakes meld je zelf. Een deepfake is AI-beeld, -audio of -video dat lijkt op bestaande personen, plaatsen of gebeurtenissen en ten onrechte echt lijkt. Laat je een AI-versie van jezelf een video inspreken, dan meld je dat zichtbaar of hoorbaar, uiterlijk bij de eerste weergave. Het machineleesbare watermerk van de tool telt daarvoor niet mee.
AI-tekst meld je in één geval. De plicht geldt voor tekst die je publiceert om het publiek te informeren over zaken van algemeen belang, zoals politiek, volksgezondheid of consumentenveiligheid. Heeft een mens de tekst inhoudelijk gecontroleerd en draagt iemand de redactionele verantwoordelijkheid, dan vervalt die plicht. Een spellingscontrole telt daarbij niet.
Wat gebeurt er als je artikel 50 niet naleeft?
Op overtreding van artikel 50 staat volgens artikel 99 een boete tot 15 miljoen euro of 3 procent van de wereldwijde jaaromzet. Voor het mkb geldt het laagste van die twee bedragen.
Het toezicht ligt bij nationale markttoezichthouders. In Nederland is in november 2026 nog geen toezichthouder formeel aangewezen om AI Act-boetes op te leggen. Het kabinet legde de Uitvoeringswet AI-verordening van 20 april tot 1 juni 2026 ter consultatie voor en wil die volgens de planningsbrief Digitale Zaken in het tweede kwartaal van 2027 bij de Tweede Kamer indienen. De plicht zelf geldt al sinds 2 augustus 2026, en de AVG en het consumentenrecht gelden ernaast.
Veelgestelde vragen
Moet ik melden dat mijn klantenservice AI gebruikt? Ja. Sinds 2 augustus 2026 vraagt artikel 50(1) van de AI Act dat mensen weten dat ze met een AI-systeem communiceren, tenzij dat duidelijk is. Zet de melding in het eerste bericht van je chat of WhatsApp en in de openingszin van een spraakagent.
Wie is verantwoordelijk voor de AI-melding: ik of mijn softwareleverancier? Artikel 50(1) legt de plicht bij de aanbieder, meestal de leverancier van de tool. Laat je een eigen AI agent bouwen onder je eigen naam, dan kun je zelf aanbieder zijn. Controleer in elk geval zelf of de melding aan staat.
Moet een klant een medewerker kunnen bereiken? Artikel 50 schrijft dat niet voor. De ACM en de AP vinden in hun opinie van oktober 2025 wel dat organisaties naast een AI-chatbot menselijk contact bieden.
Wanneer moeten AI-beelden een watermerk hebben? Aanbieders markeren AI-output sinds 2 augustus 2026 machineleesbaar. Voor systemen die al vóór die datum op de markt waren, geldt dat vanaf 2 december 2026. Deepfakes meld je als gebruiker daarnaast zichtbaar of hoorbaar.
Hoe hoog is de boete voor het overtreden van artikel 50? Maximaal 15 miljoen euro of 3 procent van de wereldwijde jaaromzet; voor het mkb geldt het laagste bedrag. In Nederland is in november 2026 nog geen toezichthouder formeel aangewezen om deze boetes op te leggen.
AI-melding en overdracht standaard ingebouwd
Bij een AI agent implementatie, vanaf €1.495 eenmalig, zitten de AI-melding in het eerste bericht en de overdracht naar een medewerker er per kanaal standaard in. Wil je eerst weten hoe het met de AI-kennis in je team staat? De gratis AI-geletterdheidstest telt 55 vragen en geeft een certificaat vanaf 70 procent. Wettelijk is dat certificaat niet nodig: artikel 4 vraagt maatregelen voor AI-geletterdheid, en volgens de Europese Commissie is er geen certificaat vereist.
