Editie #18. De belangrijkste AI-ontwikkeling van deze maand ging over macht: wie beschikt er over de beste modellen, en wie kan die toegang wegnemen? Eerst de kern, dan mijn analyse.
- Wat er gebeurde: Anthropic zette Fable 5 live, zijn krachtigste model ooit. De Amerikaanse overheid dwong het binnen 72 uur offline; sinds 1 juli is het terug, met strengere filters op haar verzoek.
- Niet alleen Anthropic: OpenAI geeft zijn nieuwe GPT-5.6 alleen vrij aan door de overheid goedgekeurde klanten. Twee labs, hetzelfde patroon.
- Waarom het telt: de overheid bepaalt nu wie toegang krijgt tot de beste AI, en op welke voorwaarden. Toegang is een geopolitieke toestemming geworden.
- Mijn take: de VS reageert te defensief en jaagt iedereen juist richting opensource. Open source wint dit, en lokaal draaien wordt de norm.
- Voor jou: de meeste MKB'ers merken niets, blijf gewoon op Claude. Draai je op schaal of in een gereguleerde sector, zorg dan dat je makkelijk van provider kunt wisselen.
Wat hier echt gebeurde
Het uitgezette model is niet het nieuws. Fable 5 staat vandaag alweer online: na ruim twee weken onderhandelen in Washington en een nieuwe veiligheidsclassifier trok de overheid de beperking weer in. Maar niet ongeschonden: de filters zijn na dat overleg strenger en sturen nu ook meer onschuldige vragen door naar het oudere Opus 4.8. Wat blijft, is dit: een overheid heeft nu aantoonbaar een kill switch boven het krachtigste AI-model ter wereld. Een brief was genoeg om het binnen 72 uur wereldwijd op zwart te zetten, en bij de terugkeer bepaalde ze zelfs mee hoe het model zich voortaan gedraagt. De opgegeven reden was een jailbreak die volgens Anthropic net zo goed werkt op GPT-5.5, dat verder ongemoeid bleef. Dat oogt eerder als een machtsmiddel dan als een veiligheidsmaatregel.
Ik zag het aankomen, maar het stak toch. Ik had er vlak na de release dagenlang mee zitten coderen en gemerkt hoe goed het was, en toen was het ineens weg. Ik snap de zorg wel, een model dat zelfstandig kwetsbaarheden vindt en misbruikt is een echt risico. Maar de VS reageert veel te defensief, en het werkt averechts: je haalt een model dat honderden miljoenen mensen gebruiken offline om een jailbreak die net zo goed op GPT-5.5 werkt, en je duwt iedereen naar precies de modellen die je wilde tegenhouden. Dat Anthropic daarna inbond, wetenschappers naar Washington stuurde en strengere filters bouwde, neem ik ze niet kwalijk: in de VS bepaalt de regering nu de spelregels, en dan buig je of je gaat offline. Zo werd toegang tot de beste AI een politieke beslissing.
En het blijft geen incident. Kort daarna kondigde OpenAI GPT-5.6 aan, zijn nieuwe topmodel, en ook dat komt onder beperkte toegang uit: alleen een handvol vooraf goedgekeurde bedrijven mag erbij, om dezelfde reden, de cyber-capaciteiten. Sam Altman zei zijn mensen dat de overheid de toegang klant voor klant goedkeurt. Binnen een paar weken kwamen de topmodellen van de twee grootste labs onder controle van de Amerikaanse overheid: het ene ging uit en mocht pas na onderhandeling terug, het andere mag alleen naar goedgekeurde klanten. De overheid bepaalt wie er bij mag. Dat is geen uitzondering meer, het wordt een patroon.
Wat ik denk dat er gaat gebeuren
Mijn sterkste voorspelling: open source wint dit. De reden is simpel: je kunt een opensource model niet uitzetten. Elke blokkade op een Amerikaans API-model is gratis reclame voor een opensource alternatief dat je gewoon op je eigen hardware draait, en dat aandeel groeit nu al hard: 80 procent van de Amerikaanse AI-startups gebruikt inmiddels een Chinees opensource model, en op Hugging Face ging het aandeel Chinese downloads in een jaar van 1,2 procent naar ongeveer 30 procent. Je kunt je niet met exportregels uit een opensource race redden: zodra de weights eenmaal vrij zijn, krijg je ze niet meer terug. Ik verwacht dat het standaard tweede model in de meeste bedrijfsstacks straks een opensource model is. Lokale modellen draaien wordt de norm, en eerlijk, dat vind ik geen slechte ontwikkeling: hoe breder de macht over deze modellen verspreid raakt, hoe minder een enkele overheid of een enkel bedrijf je zomaar de toegang kan afnemen.
Daarnaast stopt AI-soevereiniteit een conferentiewoord te zijn. Op de recente G7 in Frankrijk ging het om weinig anders; de Franse premier Sebastien Lecornu zei hardop dat hij niet wil leunen op tools die door buitenlandse machten zijn gebouwd, en India schuift met zijn IndiaAI Mission dezelfde kant op. Mijn gok: binnen een jaar zie je de eerste Europese en overheidsaanbestedingen die eisen dat een model zelf te hosten is of binnen de eigen grenzen draait. Puur uit zelfbehoud: elke overheid die op buitenlandse infrastructuur draait, heeft nu live gezien wat het risico is. En wat mij betreft mag dat sneller. Voor Europa is dit een wake-up call: tijd om door te pakken, en vooral een beter klimaat voor tech-ondernemers, anders kijken we straks alleen toe hoe de VS en China het uitvechten.
En de Amerikaanse labs gaan soevereiniteit terugverkopen. Anthropic en OpenAI gaan allebei naar de beurs, en een overheid die je vlaggenschip kan uitzetten heeft enorme hefboom over een bedrijf waarvan de waardering op dat ene model rust. Ik verwacht dat on-premise en sovereign-cloud deployment de komende maanden een standaard-aanbod wordt, omdat alleen-API nu een verkoopbezwaar is.
Wat dat voor jou betekent
Even eerlijk: voor de meeste lezers verandert er praktisch niets. Run je een MKB-bedrijf en gebruik je Claude of ChatGPT voor je werk, dan merk je van dit alles niets. Je topmodel doet het gewoon, en een cloud-API blijft veruit de slimste keuze. De Fable 5-shutdown raakte vooral een handvol grote spelers en overheden, niet de ondernemer met een AI-agent voor zijn offertes.
Het wordt pas jouw probleem als je echt op schaal draait of in een sector zit waar een overheid kan meekijken: kritieke infrastructuur, defensie, finance. Zit je daar, dan is dit vooral een strategische vraag. Mijn concrete advies: zorg dat je makkelijk tussen providers kunt wisselen, en bouw alvast wat ervaring op met een Europees model als Mistral, puur als achtervang. Zit je daar niet, dan is dit vooral een verhaal om te volgen, geen reden om vandaag iets te veranderen.
Ik train nu mijn eigen model, lokaal
Ik pas het zelf ook toe. De afgelopen weken ben ik een eigen AI-model aan het trainen en lokaal aan het draaien, precies om de reden hierboven: niet afhankelijk zijn van een provider die zomaar op zwart kan. Hoe ik dat aanpak, werk ik uit in een uitgebreid artikel dat je binnenkort van me kunt verwachten.
Wil je slimmer werken met AI?
Wil je slimmer werken met AI, binnen je bedrijf of gewoon voor jezelf?
Bij AI Agent B.V. helpen we bedrijven en individuen met AI-advies, AI-implementatie en praktische training. Dus niet alleen mooie verhalen over wat AI ooit kan, maar concreet helpen met hoe je AI vandaag slimmer inzet in je werk, processen en dagelijkse operatie. Van strategie en tooling-keuzes tot training, implementatie en maatwerk AI-agents.
Geinteresseerd? Plan vrijblijvend een halfuurtje in.
